Παρέμβαση του μητροπολίτη Σιγκαπούρης για την τιμωρία στον Ερυθρό Αστέρα

Σφοδρή συζήτηση έχει προκαλέσει η απόφαση της UEFA να επιβάλει πρόστιμο στον Ερυθρό Αστέρα για το κορεό και το πανό με αναφορά στον Άγιο Συμεών, με την υπόθεση να παίρνει πλέον διαστάσεις πολύ ευρύτερες από ένα απλό πειθαρχικό θέμα ποδοσφαίρου. Στη συζήτηση παρενέβη με κείμενό του στη Huffington Post ο μητροπολίτης Σιγκαπούρης Κωνσταντίνος, ο οποίος έβαλε το ζήτημα σε μια εντελώς διαφορετική βάση, μιλώντας ανοιχτά για σύγκρουση ανάμεσα στην ταυτότητα, την πίστη και την αποστειρωμένη λογική που επιχειρεί να επιβάλει το σύγχρονο ποδόσφαιρο.

Η αφορμή είναι γνωστή. Η UEFA τιμώρησε τον σερβικό σύλλογο με πρόστιμο 40.000 ευρώ για το μήνυμα που υψώθηκε στο γήπεδο, κρίνοντας ότι πρόκειται για περιεχόμενο ακατάλληλο για αθλητική εκδήλωση. Το πανό έγραφε «Ας σε οδηγήσει η πίστη στη νίκη», ενώ στο κορεό υπήρχε αναφορά στον Άγιο Συμεών. Για την ευρωπαϊκή ομοσπονδία αυτό ξεπέρασε τα όρια της επιτρεπτής έκφρασης. Για πολλούς, όμως, εκεί ακριβώς αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα.

Ο μητροπολίτης Σιγκαπούρης δεν αντιμετώπισε το περιστατικό ως μια απλή υπόθεση πειθαρχικού ελέγχου. Το είδε ως σύμπτωμα μιας πολύ βαθύτερης κρίσης. Όπως επισημαίνει, η επίκληση στον Άγιο Συμεών δεν ήταν μια τυχαία ή επιφανειακή θρησκευτική αναφορά, αλλά μια πράξη με ιστορικό, πολιτισμικό και υπαρξιακό βάθος για τους Σέρβους. Κι αυτό γιατί ο Άγιος Συμεών ο Μυροβλήτης, δηλαδή ο Στέφανος Νεμάνια, δεν είναι μια απλή μορφή της εκκλησιαστικής παράδοσης, αλλά ο ιδρυτής του σερβικού κράτους και μια φυσιογνωμία που συμπυκνώνει για τον σερβικό λαό την αρχή, τη ρίζα και τη συνέχεια.

Εκεί ακριβώς στέκεται και η ουσία της παρέμβασής του. Ότι δηλαδή η συγκεκριμένη πράξη δεν μπορεί να διαβαστεί στενά ως «θρησκευτικό μήνυμα», όπως θέλησε να την αντιμετωπίσει η UEFA, αλλά ως έκφραση μιας ιστορικής ταυτότητας που για έναν λαό είναι άρρηκτα δεμένη με την πίστη του. Με απλά λόγια, το ερώτημα που τίθεται είναι αν οι ευρωπαϊκές ποδοσφαιρικές αρχές μπορούν ή θέλουν πλέον να διακρίνουν τη διαφορά ανάμεσα στον φανατισμό και στην ταυτότητα.

Ο μητροπολίτης προχωρά ακόμη περισσότερο και χτυπά στον πυρήνα της σύγχρονης ποδοσφαιρικής πραγματικότητας. Υποστηρίζει ότι το γήπεδο δεν είναι ένας αποστειρωμένος χώρος, ούτε ένα «χειρουργείο» όπου οι άνθρωποι οφείλουν να αφήνουν έξω ό,τι τους συγκροτεί. Ο φίλαθλος, λέει, δεν πηγαίνει στην εξέδρα ως ουδέτερο ον, αλλά ως άνθρωπος με μνήμη, οικογένεια, πόλη, ιστορία, αξίες και πολλές φορές με πίστη. Και αυτή η παρατήρηση δεν αφορά μόνο τη Σερβία. Αφορά συνολικά το ποδόσφαιρο όπως το ξέραμε και όπως επιχειρείται να μετατραπεί.

Γιατί πίσω από την τιμωρία του Ερυθρού Αστέρα, αυτό που διαβάζει κανείς είναι μια όλο και πιο επιθετική προσπάθεια να ξηλωθεί από το γήπεδο κάθε τι που θυμίζει ρίζα, μνήμη και παράδοση. Σημαίες, ιστορικά σύμβολα, πολιτισμικές αναφορές, θρησκευτικές αναφορές, όλα περνούν πια από το φίλτρο μιας ουδετερότητας που συχνά μοιάζει περισσότερο με ιδεολογική αποστείρωση παρά με προστασία της ομαλότητας.

Αυτό ακριβώς αναδεικνύει και ο μητροπολίτης Σιγκαπούρης όταν ρωτά τι ακριβώς προστατεύει το πρόστιμο. Αν μια έκφραση πίστης γίνεται με σεβασμό, χωρίς προσβολή, χωρίς αποκλεισμό, χωρίς προτροπή σε μίσος, τότε γιατί τιμωρείται; Ποιο είναι το όριο; Και τελικά ποια είναι η αποδεκτή μορφή φιλάθλου για τις μεγάλες διοργανώτριες αρχές; Ένας οπαδός χωρίς πρόσωπο, χωρίς καταγωγή, χωρίς ιστορική μνήμη και χωρίς δημόσια ταυτότητα;

Το πιο βαρύ σημείο της παρέμβασής του, πάντως, είναι ίσως άλλο. Ότι το ποδόσφαιρο πριν γίνει προϊόν ήταν συναίσθημα, γειτονιά, κοινότητα και αφήγηση. Σήμερα, αντίθετα, όλο και πιο συχνά μοιάζει να μετριέται με όρους τηλεοπτικών πακέτων, εμπορικών δικαιωμάτων και διοικητικής ψυχρότητας. Και όταν οι αριθμοί αρχίζουν να καθορίζουν ποια συναισθήματα επιτρέπονται και ποια όχι, τότε το παιχνίδι χάνει κάτι από την ψυχή του.

Η υπόθεση του Ερυθρού Αστέρα, λοιπόν, μπορεί να ξεκίνησε από ένα πρόστιμο 40.000 ευρώ, αλλά έχει ήδη ξεφύγει από τα στενά όρια ενός πειθαρχικού φακέλου. Έχει γίνει αφορμή για μια μεγάλη κουβέντα γύρω από το τι επιτρέπεται να εκφράζει σήμερα το ποδόσφαιρο και τι όχι. Και η παρέμβαση του μητροπολίτη Σιγκαπούρης έβαλε το θέμα στη σωστή του διάσταση: όχι αν ένα πανό ήταν «κατάλληλο» ή «ακατάλληλο», αλλά αν το ποδόσφαιρο εξακολουθεί να αντέχει μέσα του τον άνθρωπο ολόκληρο ή αν θέλει πια μόνο έναν ουδέτερο καταναλωτή με φανέλα.

Γιατί αν από το γήπεδο πρέπει να λείπουν η πίστη, η μνήμη, η ταυτότητα και η πολιτισμική ρίζα, τότε στο τέλος μένει μόνο το θέαμα. Μια μπάλα, 22 παίκτες, διαφημίσεις και ταμείο. Και τότε το ερώτημα δεν είναι αν φταίει ένα πανό. Το ερώτημα είναι αν το ποδόσφαιρο θυμάται ακόμη τι είναι.