Η ψυχολογία των Play Offs! Πνευματική διαχείριση πριν τους τελικούς (Vid)

Άγχος, πίεση, social media, κριτική και ένας προπονητής που πρέπει να τα διαχειριστεί όλα ταυτόχρονα. Τι συμβαίνει ψυχολογικά στα play-offs — και τι δεν βλέπουμε από την εξέδρα.

Καθώς η Super League μπαίνει στην πιο κρίσιμη φάση της, το ψυχολογικό παιχνίδι αρχίζει πολύ πριν το σφύριγμα έναρξης. Η Ελένη Αυγουστάκη, ψυχολόγος με ειδίκευση στον αθλητισμό και πτυχία από το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο και το University of East London, εξηγεί στο Sportdog γιατί στα play-off — εκεί που οι τέσσερις μεγαλύτερες ομάδες της χώρας αναμετρώνται σε αγώνες με χαρακτήρα derby — το μυαλό κρίνει το αποτέλεσμα εξίσου με τα πόδια.

Τα play-off είναι ένα ξεχωριστό τουρνουά με επιπλέον ένταση και πίεση. Πόσο δύσκολη είναι η πνευματική προετοιμασία για τους ποδοσφαιριστές;

“Επειδή είναι ματς που διέπονται από ένταση, πίεση και συναισθηματικό φορτίο που δεν υπάρχουν στους απλούς αγώνες, η πνευματική προετοιμασία είναι αρκετά δύσκολη, τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο. Σε ατομικό, εξαρτάται πολύ από την εμπειρία. Οι παλαιότεροι παίκτες μπορούν να διαχειριστούν την πίεση συγκριτικά καλύτερα από τους νεότερους, οι οποίοι μπορεί να επηρεαστούν πιο έντονα από το άγχος και την ατμόσφαιρα του γηπέδου. Σε κάθε περίπτωση, ο παίκτης πρέπει να ελέγχει τα συναισθήματά του, να βρίσκει ισορροπία ανάμεσα στο πάθος και την αυτοσυγκέντρωση, και να διατηρεί ψυχική ανθεκτικότητα — γιατί σε ένα derby ένα λάθος μεγεθύνεται και η κριτική που ακολουθεί μπορεί να είναι καταιγιστική”.

Και σε ομαδικό επίπεδο;

“Η πολυπλοκότητα είναι ακόμα μεγαλύτερη. Μια ομάδα πρέπει να λειτουργεί με συνοχή, κοινή νοοτροπία και κοινό στόχο. Να αντιδρά με ψυχραιμία σε αρνητικές καταστάσεις — μια αμφιλεγόμενη απόφαση, ένα γκολ σε κρίσιμο σημείο — και να παραμένει πιστή στο πλάνο ανεξάρτητα από τις αναταράξεις. Αυτός ο ρόλος ανήκει σε μεγάλο βαθμό στον προπονητή”.

Ποιος είναι ακριβώς ο ρόλος του προπονητή στη διαχείριση της ψυχολογίας της ομάδας;

“Είναι βασικός ρυθμιστής εκείνη την περίοδο. Αναλαμβάνει ουσιαστικά και ρόλο ψυχολόγου: αποφορτίζει τους παίκτες από το άγχος, τους προστατεύει από την κριτική των social media και της ενημέρωσης, διατηρεί τις ισορροπίες στα αποδυτήρια. Ξέρει πότε να προσεγγίσει τον κάθε παίκτη ατομικά — πότε χρειάζεται ενθάρρυνση, πότε αφύπνιση, πότε απλώς ησυχία. Και κυρίως, αποτελεί πρότυπο μίμησης συμπεριφοράς: ένας ήρεμος προπονητής έχει ήρεμη ομάδα. Ένας αγχωμένος προπονητής έχει αγχωμένη ομάδα”.

Τα play-off κρίνουν όμως και τους ίδιους τους προπονητές — το μέλλον τους στον πάγκο συχνά εξαρτάται από αυτά. Πώς αντέχει ένας κόουτς αυτό το βάρος;

“Μένοντας προσηλωμένος στη διαδικασία και όχι στο αποτέλεσμα. Η διαδικασία — η τακτική, το σύστημα παιχνιδιού — είναι κάτι που μπορεί να ελέγξει. Το αποτέλεσμα δεν είναι πάντα. Επίσης, πρέπει να μάθει να αποστασιοποιείται συναισθηματικά. Πρέπει να μην βιώνει κάθε αποτυχία ως καταστροφή ούτε κάθε επιτυχία ως θρίαμβο. Και χρειάζεται δίπλα του ένα καλό επιτελείο που να μοιράζει τον όγκο της δουλειάς — ένας καλός βοηθός προπονητής είναι πολυτιμότερος απ’ ό,τι αναγνωρίζεται στην Ελλάδα”.

Πώς πρέπει να διαχειριστεί η ήττα μια ομάδα που αποκλείεται στα play-off;

“Με αποσυμπίεση πρώτα. Να δοθεί ο κατάλληλος χρόνος στους παίκτες να βιώσουν τα συναισθήματά τους, χωρίς να παρθούν βεβιασμένες αποφάσεις εκείνη την περίοδο. Μετά, η ομάδα μπαίνει σε διαδικασία αναστοχασμού: τι πήγε καλά, τι όχι, τι μπορούσε να ελεγχθεί και τι όχι. Είναι χρήσιμο εκεί να υπάρχει και ψυχολογική υποστήριξη, γιατί ο καθένας βιώνει την ήττα διαφορετικά ανάλογα με τον ρόλο του μέσα στην ομάδα. Και πάνω απ’ όλα, η ομάδα πρέπει να θυμάται την αξία της — να μην αφήνει μια ήττα να την καθορίσει, αλλά να τη μετατρέπει σε κίνητρο”.

Τι ρόλο παίζουν τα ΜΜΕ στην ψυχολογία των ομάδων κατά τη διάρκεια τέτοιων τουρνουά;

“Πάρα πολύ καθοριστικό. Από την αρχή των play-off τείνουμε να βγάζουμε φαβορί και outsiders. Όταν μια ομάδα που θεωρείται φαβορί δεν πάει καλά, δέχεται έντονη κριτική — αυτό μειώνει την αυτοπεποίθηση παικτών και επιτελείου. Αντίστροφα, ένα outsider που ξαφνικά φιγουράρει ως θαύμα μπορεί να χάσει τη συγκέντρωσή του, να αποσυντονιστεί και να αρχίσει να θεωρεί τη νίκη δεδομένη”.

Ποια ομάδα βλέπετε φέτος ψυχολογικά καλύτερα προετοιμασμένη;

“Θα έλεγα Ολυμπιακός. Παρότι βρίσκεται δεύτερος στη βαθμολογία, έχει ένα καλό mentality για νίκη — τόσο από τους παίκτες όσο και από το επιτελείο”.

Η Ελένη Αυγουστάκη δεν ήρθε να μας πει ποιος θα κερδίσει τα play-off. Ήρθε να μας υπενθυμίσει κάτι που ξεχνάμε εύκολα όταν παρασυρόμαστε από την ένταση των αγώνων, ότι μέσα σε κάθε φανέλα υπάρχει ένας άνθρωπος που φέρει βάρος — ψυχολογικό, συναισθηματικό, προσωπικό — πολύ πιο βαρύ από οποιοδήποτε αποτέλεσμα. Καθώς τα play-off ξεκινούν, ίσως αξίζει να κρατήσουμε αυτή την οπτική, να απολαύσουμε την ένταση, να ασκήσουμε κριτική όπου χρειάζεται, αλλά να θυμόμαστε ότι και ο παίκτης που θα κάνει το λάθος εκείνο το βράδυ — και ο διαιτητής, και ο προπονητής — δεν είναι μηχανή. Είναι άνθρωπος.

Δείτε τη συνέντευξη: